Historia wsi

Wójtowohistoria

Wójtowo (n. Fittigsdorf)

Wieś w dawnym komornictwie olsztyńskim, oddalona 9 km od Barczewa, leży na nizinie pagórkowatej między Klebarkiem Małym, a Nikielkowem.

18 sierpnia 1359 roku we Fromborku został wystawiony przywilej lokacyjny na założenie Wójtowa na 45 włókach szlacheckich, na prawie chełmińskim. W przywileju na zasadźcę biskup wyznaczył rycerza Henryka, syna zmarłego żołnierza wójta kapituły Ernsta, w którym zapisał mu większe i mniejsze sądownictwo z prawem wszelkiego użytku. Henryk zobowiązany został na święta Bożego Narodzenia płacić czynsz w postaci 2 kamieni wosku na świece do katedry (potem został zwolniony z jednego kamienia). Ponadto dostał dożywotnie prawo połowu ryb małymi narzędziami na własne potrzeby w jeziorze Ammeling (Klebarskim), a jego spadkobiercy w jeziorze Kukelinge (Linowskim). Początkowo nie była to wieś, tylko majątek szlachecko-chełmiński.

W 1470 roku część szlacheckich włók kapituła oddała dla Bogdan i Skajbot. Od 1 lutego 1478 roku właścicielem majątku był Albrecht von Wittchenwalde, od którego w latach późniejszych kapituła odkupiła majątek, który przeszedł na jej własność i przekształciła go w wieś czynszową. Zakupione włóki zostały obsadzone na nowo i obciążone podatkiem czynszowym. Od tej pory ruch w obrocie ziemią był znaczny. W tym czasie we wsi był jeden sołtys i jedna karczma.

W roku 1500 odnotowano, że 4 włóki ziemi leżą odłogiem. Orne włóki czynszowe zwane były: Pupki, Marchwiaki i Rogostki i stanowiły one dla miejscowych zaczyn rolnictwa. Ponadto przy wiosce było bagno, zwane Kociołek, a po wykonaniu prac melioracyjnych istniejące jeziorko Kiestrój wkrótce wyschło.

W ciągu wieków wieś ta miała wiele nazw: Wytowo, Woytowno, Woigtsdorf, Vogstdorf, Voythsdorf, Voytsdorff i Fittigsdorf.

Wieś historycznie należała do komornictwa olsztyńskiego i była typową katolicką wioską, należącą do parafii pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Klebarku Wielkim.

W Wójtowie przebywał administrator kapituły warmińskiej, kanonik Mikołaj Kopernik, który w dniach: 11 grudnia 1516 roku oraz 26 marca, 30 marca i 12 lipca 1517 roku dokonywał lokacji pustych włók. I tak: 2,5 łanu na rzecz Jorge Woytecka i kolejne 2 łany na rzecz Marcina; wolne łany kupił Jakub ze Skajbot. W jednym z dokumentów spisanych przez Kopernika poznajemy sprawę bezdzietnego Urbana Starego („starego z wieku i nazwiska”) ze wsi Wójtowo. Mimo ciążących na mężczyźnie zaległości, kanonik przyznał Urbanowi i jego żonie, jako „zgrzybiałym”, bez synów, wolność i zgodę na opuszczenie wsi.

W dniu 22 stycznia 1514 roku wieś otrzymała nowy przywilej lokacyjny. Zapisano w nim, że z 45 włók, na których rozpościerał się dawny majątek, sołtys Peter Kratel otrzymał 1,5 włóki. Wyszczególniono, że za włóki czynszowe trzeba było wnosić coroczną opłatę w wysokości ½ marki za jedną włókę. Z tego ¾ czynszu otrzymać miał zarząd pogrzebowy oraz magister, który odmawia godzinki w katedrze fromborskiej.

Kolejne wznowienie lokacji na prośbę sołtysa Clemensa Brauna miało miejsce w latach 1653-1660. Epidemia dżumy, panująca w 1709 roku, ominęła wieś Wójtowo. Przed rozbiorem Polski, w roku 1772 sołtysem był Peter Braun, właścicielem karczmy – Hans Schenk, a kowalem – Caspar Schulz. Ponadto wieś liczyła 16 gospodarzy czynszowych, 9 zagrodników, 1 pastucha i 1 pszczelarza.

W roku 1772 rząd pruski zabrał wieś i wydał ją na własność prywatną. Wówczas była ona znana pod niemiecką nazwą Fittichsdorf, gdzie indziej Fittigsdorf. Na podstawie spisu ludności z 3 grudnia 1861 roku w Wójtowie nie było ani jednego Niemca.

W roku 1825 we wsi funkcjonowała szkoła. Nauczycielem był Joachim Orgassa, który pracował od roku 1789. Na zapisanych 36 uczniów, do szkoły chodziło tylko 5 dzieci mówiących słabo po polsku. W 1854 do szkoły uczęszczało 51 dzieci z Wójtowa, Bogdan i Tracka. W roku 1927 nauczycielem był Jabłonka, a po nim: Paweł Berger i Paweł Schwarzer (obaj do 1945 roku mieszkali we wsi). Nauczycielami byli także: Paweł Gorski i Paweł Skibowski. W 1861 roku wieś liczyła ogółem 994 ha ziemi. W 1871 roku Wójtowo liczyło 47 domostw i 75 gospodarstw oraz 393 mieszkańców, w tym 129 analfabetów. W 1895 roku we wsi założono agencję pocztową, a 25 lipca 1911 roku doszedł zakład telegraficzny i publiczny telefon. W roku 1931 założono telefon u gospodarza Jagalskiego. W 1939 roku agenturę pocztową zmieniono na urząd pocztowy II klasy.

W roku 1897, w ramach Towarzystwa Czytelni Ludowych, we wsi powstała polska biblioteczka, którą prowadzili Józef Sobolewski i Zink. Podczas I wojny światowej Rosjanie przechodząc przez wieś spalili tylko jedno zabudowanie gospodarcze.

W plebiscycie z 11 lipca 1920 roku mieszkańcy Wójtowa na Niemców oddali 220 głosów, a na Polskę – 60. W latach 1922-1939 na terenie wsi działał Związek Polaków w Niemczech, do którego należało 11 osób, a mężem zaufania był Jan Meyk. W 1932 roku we wsi były dwa duże majątki, należące do: Augusta Jagalskiego i Teofila Klimmeka. W roku 1939 ludność wsi liczyła 375 mieszkańców.

22 stycznia 1945 roku, po zdobyciu Olsztyna przez wojska Armii Czerwonej, jeden z oddziałów podczas zwiadu napadł na miejscową ludność. Zginęło wiele osób. Zostały one pogrzebane na prywatnych posesjach. Były to m.in.: Cecylia Grabosch, Agnieszka Drabińska i Gertruda Klimek, które ujęte zostały w procesie beatyfikacyjnym, męczenników II wojny światowej. Dopiero 24 stycznia 1945 roku do Wójtowa wkroczyli żołnierze Armii Czerwonej. W 1945 roku, na 408 mieszkańców Wójtowa życie straciło 60 osób. Potem z gromady Wójtowo wielu deportowano za Ural. Po roku 1945 Wójtowo było wsią sołecką, następnie gromadzką, ze szkołą podstawową, którą zlikwidowano 31 sierpnia 1997 roku.

Przy drodze przebiegającej przez sam środek Wójtowa znajduje się murowana kapliczka z dzwonniczką, z roku 1876. Dawniej stanowiła ona jedyny chrześcijański element we wsi.

1 lipca 1999 roku w Wójtowie powstała parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Męczenników. Erygował ją ks. abp Edmund Piszcz metropolita archidiecezji warmińskiej, a pierwszym proboszczem został ks. Krzysztof Bumbul.

Mieszkańcy Wójtowa w lipcu 2007 roku założyli Stowarzyszenie „Wspólne Wójtowo”. W 2013 roku Wójtowo liczyło 1180 mieszkańców.

Wojciech Zenderowski
Materiał do publikacji z serii Miasto z aniołami w herbie pt. Miejscowości Gminy Barczewo